Szanowny Panie Ministrze,
W dniu 29 grudnia 2025 r. na stronach Rządowego Centrum Legislacji (https://legislacja.rcl.gov.pl/projekt/12405609) umieszczono projekt ustawy o wygaszeniu rozwiązań wynikających z ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa oraz o zmianie niektórych innych ustaw. Projekt został przesłany “z rozdzielnika” do wybranej grupy organizacji pozarządowych 23 grudnia 2025 r. w późnych godzinach popołudniowych. Wskazany termin konsultacji to 2 stycznia 2026 r.
Oznacza to, że na konsultacje społeczne dokumentu, który reguluje status prawny niemal miliona Ukraińców i Ukrainek przebywających w Polsce i zmienia dziewięć obowiązujących ustaw, rządzący przeznaczyli cztery dni robocze, w okresie świąteczno-noworocznym.
Reprezentując organizacje podpisane poniżej wyrażamy stanowczy sprzeciw wobec przyjętego trybu prowadzenia konsultacji publicznych. Jest to działanie obniżające jakość prawa przyjmowanego w Polsce, które łamie regulamin Rady Ministrów i lekceważy głos społeczeństwa i samych zainteresowanych, których mają dotyczyć zmiany w prawie.
Zgodnie z § 36 ust. 1 Regulaminu pracy Rady Ministrów projekty ustaw podlegają obowiązkowym uzgodnieniom, opiniowaniu oraz konsultacjom publicznym, które nie mają charakteru fakultatywnego ani czysto formalnego. Jednocześnie § 40 ust. 3 pkt 1 Regulaminu jednoznacznie stanowi, że termin na zajęcie stanowiska w konsultacjach nie może być krótszy niż 21 dni. Odstępstwo od tej zasady, zgodnie z § 36 ust. 3 oraz § 40 ust. 3 pkt 1, dopuszczalne jest wyłącznie w wyjątkowych przypadkach i wymaga szczegółowego uzasadnienia.
W analizowanym przypadku standard ten został rażąco naruszony:
- termin konsultacji został rażąco skrócony poniżej 21 dni,
- skrócenie to przypada na okres dni ustawowo wolnych od pracy,
- brak jest publicznie dostępnego, szczegółowego uzasadnienia odstępstwa od standardu regulaminowego. Kwestia konieczności przygotowania projektu by ten wszedł w życie 5 marca nie wydaje się rzetelnym uzasadnieniem – potrzeba zmiany przepisów jest oczywista co najmniej od ostatniej nowelizacji we wrześniu.
Jest to kolejny przypadek prowadzenia międzysektorowych konsultacji z pominięciem obowiązujących standardów i dobrych praktyk, w tym m.in. „Siedmiu Zasad Konsultacji” rekomendowanych w ramach programu „Lepsze regulacje 2015” (https://www.gov.pl/web/cyfryzacja/jak-prowadzimy-konsultacje). Przypomnijmy choćby wysłuchanie obywatelskie zorganizowane po sprzeciwie społecznym wobec braku konsultacji strategii migracyjnej „Odzyskać kontrolę. Zapewnić bezpieczeństwo” na lata 2025–2030, przyjętej przez Radę Ministrów 15 października 2024 r. Podobnie jak wiele innych procesów partycypacyjnych, wysłuchanie nie doczekało się ani podsumowania ani komentarza od rządzących. Organizowanie pozornych konsultacji, pozbawionych realnego wpływu na dalsze prace legislacyjne podważają zaufanie społeczne i osłabia fundamenty demokratycznego procesu stanowienia prawa – mimo to jest regularnie praktykowane przez rząd.
Kwestią budzącą wątpliwości jest również rozdzielnik, zgodnie z którym rozesłano projekt ustawy do konsultacji. Skierowano go do zaledwie 16 organizacji, pomijając kilkadziesiąt innych rozpoznawalnych i działających od wielu lat organizacji, wspierających osoby z doświadczeniem migracji i uchodźstwa. Szczególnie uderzający jest brak w rozdzielniku organizacji reprezentujących diasporę ukraińską. Tak krótka lista organizacji, które otrzymały projekt do konsultacji bezpośrednio z Ministerstwa, przy rażąco krótkim terminie konsultacji prowadzonych w okresie wolnym od pracy lub urlopowym, dodatkowo ogranicza realną możliwość udziału zainteresowanych podmiotów w konsultacjach.
Pragniemy również podkreślić, że konsultacje powinny obejmować przede wszystkim osoby bezpośrednio zainteresowane – w tym ukraińskie uchodźczynie i uchodźców. Państwo, korzystając z narzędzi partycypacyjnych, powinno zapewnić im realną możliwość zgłoszenia opinii.
W związku z powyższym apelujemy o:
- wydłużenie terminu konsultacji publicznych do co najmniej 21 dni od momentu faktycznego udostępnienia projektu i poinformowania wszystkich zainteresowanych podmiotów o możliwości zgłaszania uwag,
- w przypadku utrzymania krótszego terminu – opublikowanie szczegółowego uzasadnienia, zgodnie z § 36 ust. 4 Regulaminu pracy Rady Ministrów,
- zapewnienie równego, przejrzystego i rzeczywistego dostępu do konsultacji publicznych z uwzględnieniem szerokiego grona interesariuszy oraz upublicznienia podsumowania konsultacji wraz z wziętymi pod uwagę poprawkami.
Centrum ds. Katastrof i Klęsk Żywiołowych TRATWA
European Fem Institute
Federacja Bezpieczna Żywność
Fundacja Akceptacja
Fundacja Aktywna Integracja
Fundacja „Alians Młodzieży Ukraińskiej „24 sierpnia” (24/08)”
Fundacja Ashoka Innowatorzy dla Dobra Publicznego
Fundacja Asymetryści
Fundacja dla Wolności
Fundacja Dom tam gdzie Ty
Fundacja Feminoteka
Fundacja Flame
Fundacja Folkowisko
Fundacja Gospodarki i Administracji Publicznej
Fundacja Inicjatywa Dom Otwarty
Fundacja Inicjatyw Społeczno-Ekonomicznych
Fundacja Jaw Dikh
Fundacja J.&G. Ukrainski Foundation
Fundacja Kuchnia Konfliktu
Fundacja Łódzki Szlak Kobiet
Fundacja Ocalenie
Fundacja Odpowiedzialna Polityka
Fundacja Pallium for Ukraine
Fundacja Pole Dialogu
Fundacja Polskie Forum Migracyjne
Fundacja Pomocy Wzajemnej „Barka”
Fundacja Rodzic w mieście
Fundacja SOK
Fundacja TKANKA
Fundacja To Proste
Fundacja Ukraina
Fundacja „Ukraiński Dom”
Fundacja Widowisk Masowych
Fundacja Wspierania Kultury i Języka Polskiego im. M. Reja
Fundacja W Stronę Dialogu
Fundacja Wymiany Kulturowej toTU toTAM
Fundacja ZUSTRICZ
Green REV Institute
Helsińska Fundacja Praw Człowieka
Hope Harmony Foundation
Inicjatywa „Nasz Rzecznik”
Instytut Spraw Publicznych
Klub Inteligencji Katolickiej
Komitet Obrony Demokracji
Local Girls Movement
NOMADA Stowarzyszenie na Rzecz Integracji Społeczeństwa Wielokulturowego
Ogólnopolska Federacja Organizacji Pozarządowych
Podlaskie Ochotnicze Pogotowie Humanitarne
Polska Akcja Humanitarna
Rubikus HelpUA
Stowarzyszenie „Cała Naprzód”
Stowarzyszenie Ekologiczne EKO-UNIA
Stowarzyszenie Homo Faber
Stowarzyszenie Interwencji Prawnej
Stowarzyszenie Jesteśmy Razem
Stowarzyszenie Klon/Jawor
Fundacja Leny Grochowskiej
Stowarzyszenie Lepsza Demokracja
Stowarzyszenie MOST
Stowarzyszenie Mudita
Stowarzyszenie „NIGDY WIĘCEJ”
Stowarzyszenie No To Ci Pomogę
Stowarzyszenie Nowa Idea
Śląskie Forum Organizacji Pozarządowych KAFOS
Wielkopolski Kongres Kobiet
Związek Ukraińców w Polsce